Mae llywodraethau yn aml yn cael eu barnu ar sail y polisïau maent yn eu cyhoeddi.

Ond mae profiad pobl o’r llywodraeth yn amrywio.

Maent yn profi pa mor hawdd yw cael gafael ar gymorth. A yw gwasanaethau’n gweithio gyda’i gilydd. A yw prosesau’n gwneud synnwyr. A yw systemau’n gweithio pan fo’u hangen.

Dyna pam na ellir gwahanu polisi da a darparu gwasanaethau da.

Dim ond os gall pobl brofi’r canlyniadau bwriedig yn ymarferol y mae polisi’n llwyddiannus.

Nid papurau polisi yw profiad pobl

O fewn llywodraeth, mae polisi a darparu gwasanaethau yn aml yn cael eu trin fel gweithgareddau ar wahân.

Mae timau polisi yn datblygu cynigion. Mae deddfwriaeth yn cael ei phasio. Yna gofynnir i dimau darparu weithredu’r penderfyniadau drwy systemau, prosesau a strwythurau sydd eisoes yn bodoli.

Ond erbyn hynny, gall cwestiynau gweithredol pwysig fod heb eu hateb o hyd:

  • Sut bydd hyn yn gweithio ar draws sefydliadau?
  • Pa newidiadau fydd angen i staff rheng flaen eu gwneud?
  • Ble fydd y galw’n cynyddu?
  • Pa systemau sydd angen rhyngweithio?
  • Pa wybodaeth fydd ei hangen ar bobl?
  • Sut bydd llwyddiant yn cael ei fesur mewn gwirionedd

Pan fydd y cwestiynau hyn yn codi’n hwyr, mae darparu gwasanaethau’n dod yn arafach, yn ddrutach ac yn fwy bregus.

Nid yw cymhlethdod yn diflannu ar ôl pasio deddfwriaeth

Mae uchelgeisiau polisi mawr yn aml yn dibynnu ar amgylcheddau darparu cymhleth.

Mae byrddau iechyd, cynghorau, cyrff hyd braich ac adrannau’r llywodraeth i gyd yn gweithredu gyda systemau, prosesau a chyfyngiadau gwahanol. Mae gwasanaethau rheng flaen eisoes dan bwysau sylweddol.

Os na chaiff realiti gweithredol ei ystyried yn gynnar, mae’r cymhlethdod yn cael ei drosglwyddo i dimau darparu a gwasanaethau cyhoeddus.

Mae trafodaethau diweddar am gynigion i ehangu darpariaeth gofal plant yng Nghymru yn tynnu sylw at y pwynt hwn. Gall ehangu cymorth i deuluoedd fod yn amcan polisi poblogaidd, ond bydd llwyddiant y polisi yn dibynnu ar ddeall yr heriau sy’n wynebu darparwyr gofal plant, o fodelau cyllido i bwysau ar y gweithlu. Nid yw heriau darparu yn ymddangos ar ôl gwneud penderfyniadau polisi. Maent yn rhan o’r polisi ei hun.

Yna mae staff rheng flaen yn treulio amser yn rheoli atebion dros dro, yn llenwi bylchau rhwng systemau, ac yn helpu pobl i lywio prosesau dryslyd.

Efallai fod y polisi’n bodoli ar bapur. Ond gall profiad defnyddio’r gwasanaeth deimlo’n dameidiog o hyd.

Gwasanaethau yw lle mae polisi’n dod yn fyw

Dyna pam mae dylunio gwasanaethau’n bwysig yn ystod y cam polisi, nid yn unig wrth weithredu.

Mae timau amlddisgyblaethol modern yn dod â’r canlynol ynghyd:

  • arbenigedd polisi
  • gwybodaeth weithredol
  • ymchwil defnyddwyr
  • dylunio
  • arbenigedd digidol a thechnoleg
  • rheoli darparu

Mae gweithio gyda’i gilydd yn gynharach yn helpu i ddatgelu risgiau, rhagdybiaethau a dibyniaethau cyn iddynt droi’n broblemau costus yn nes ymlaen.

Mae hefyd yn arwain at bolisi gwell, gan fod mewnwelediadau o ddarparu gwasanaethau yn aml yn newid y ffordd rydym yn deall problemau.

Mae’r dull hwn yn dod yn fwyfwy cyffredin o fewn llywodraeth. Cafodd Policy Lab Llywodraeth y DU ei sefydlu i helpu timau polisi i weithio’n agosach gyda phobl sydd â phrofiad byw, mewnwelediadau gweithredol a dulliau dylunio gwasanaethau wrth ddatblygu polisi. Mae hyn yn arwain at bolisïau sy’n gweithio’n well yn ymarferol oherwydd bod realiti darparu yn cael ei ystyried yn gynharach.

Mae darparu gwell yn dechrau drwy ddeall teithiau go iawn

Un o’r pethau mwyaf gwerthfawr y gall llywodraethau ei wneud yw deall sut mae pobl yn symud drwy wasanaethau o’r dechrau i’r diwedd.

Anaml iawn y mae’r daith honno’n ffitio’n daclus o fewn un sefydliad.

Er enghraifft, gall rhywun sy’n cael cymorth gofal ryngweithio â:

  • GIG Cymru
  • awdurdodau lleol
  • darparwyr y trydydd sector
  • CThEF
  • yr Adran Gwaith a Phensiynau

O safbwynt y cyhoedd, mae’r rhyngweithiadau hyn yn ffurfio un profiad.

Ond o fewn llywodraeth, gallant fod wedi’u rhannu ar draws sawl sefydliad, tîm, cyllideb a strwythur atebolrwydd.

Heb gydlynu, mae pobl yn gorfod llywio’r bylchau rhwng sefydliadau eu hunain – yn aml ar adegau sy’n peri straen mawr yn eu bywydau.

Mae dylunio polisi ochr yn ochr â gwasanaethau yn lleihau risg

Mae’r dull hwn yn arbennig o bwysig wrth gyflawni rhaglenni diwygio mawr.

Mae gan Gymru uchelgeisiau sylweddol ym maes diwygio gofal, cynllunio, tai a thwf economaidd. Bydd llwyddiant y blaenoriaethau hyn yn dibynnu ar ba mor effeithiol y gall gwasanaethau addasu yn ymarferol.

Mae hynny’n golygu bod angen i lywodraethau symud y tu hwnt i fodel lle mae polisi’n cael ei drosglwyddo i’w weithredu ar ôl i’r penderfyniadau allweddol gael eu gwneud.

Yn lle hynny, mae angen rhoi’r cyfle i dimau darparu:

  • brofi rhagdybiaethau risg uchel yn gynnar
  • deall effeithiau gweithredol
  • dysgu o brofiad staff rheng flaen
  • nodi rhwystrau cyn ehangu atebion
  • addasu dulliau ar sail tystiolaeth

Nid yw hyn yn gwanhau atebolrwydd na arweinyddiaeth wleidyddol. Mae’n eu cryfhau, oherwydd mae polisïau sydd wedi’u seilio ar realiti gweithredol yn fwy tebygol o lwyddo.

Cam nesaf diwygio gwasanaethau cyhoeddus

Mae gan Gymru enghreifftiau cryf o gydweithio sy’n dod i’r amlwg ar draws gwasanaethau cyhoeddus.

Mae arbenigedd cynyddol mewn dylunio gwasanaethau, ymchwil defnyddwyr a darparu amlddisgyblaethol. Mae sefydliadau’n dechrau gweithio’n fwy agored ac yn rhannu dysgu ar draws ffiniau sefydliadol.

Ond mae’r dulliau hyn yn dal i fod ar gyrion y llywodraeth, yn hytrach na siapio’r ffordd y mae rhaglenni polisi mawr yn cael eu cyflawni’n rheolaidd.

Y cyfle nawr i Lywodraeth newydd Cymru yw dod â meddylfryd darparu yn nes at ganol y broses o wneud penderfyniadau.

Mae hynny’n golygu:

  • cynnwys pobl sydd â phrofiad o ddarparu gwasanaethau yn gynharach yn y gwaith polisi
  • dylunio gwasanaethau o amgylch anghenion pobl, nid o amgylch strwythurau sefydliadol
  • buddsoddi mewn gwella gwasanaethau dros amser, nid dim ond eu hadeiladu
  • creu timau gyda sgiliau gwahanol sy’n gweithio tuag at yr un nodau
  • mesur llwyddiant yn ôl pa mor dda y mae gwasanaethau’n gweithio i bobl a’r canlyniadau y maent yn eu cyflawni

Nid yw hyn yn ymwneud ag arafu llywodraeth.

Mae’n ymwneud â lleihau’r bwlch rhwng uchelgais wleidyddol a phrofiad y cyhoedd.

Bydd Llywodraeth newydd Cymru yn cael ei barnu llai ar nifer y polisïau y mae’n eu cyhoeddi, ac yn fwy ar ba un a yw pobl yn gallu teimlo gwelliannau ystyrlon yn eu bywydau bob dydd.

Mae hynny’n dibynnu ar ba un a yw polisi a darparu gwasanaethau yn cael eu dylunio gyda’i gilydd o’r cychwyn cyntaf.